Bilmeyenler için, bir aydan fazla bir süredir buradayım. Sadece vakit geçiriyorum. Burada 29 Mayıs Üniversitesinde bir kurs alıyordum ve gerçekten harika hocalarla çalışma fırsatım oldu. Normal bir şekilde etkileşim kuruyordum, programlar veya dersler vermiyordum. Beni tanıyan birileri olunca, “Gerçekten sen misin?” diye şüpheleniyorlardı. Yoksa sen? Evet, evet ben Mufti Menk 🙂
Burada bulunduğum süre boyunca, özellikle Türkiye’ye ve İstanbul’a dair birçok düşünce topladım ve bu düşüncelerimi sizinle paylaşmak istedim. Ayrıca, Kur’an çalışmalarımla ilgili bazı şeyler hakkında da konuşmak istiyorum.
Türkiye’ye Dair Gözlemler
Dışarıdan gelen biri olarak Türkiye’ye gelince fark ettiğim ilk şey, buranın dünyanın dört bir yanından Müslümanların buluşabileceği gerçekten heyecan verici bir yer olduğuydu. Son bir ay boyunca dünyanın farklı yerlerinden âlimlerle tanışma fırsatım oldu. Katıldığım program bile sınırlı olmasına rağmen, burada 15 farklı ülkeden öğrenciler vardı. Burası, dünyanın dört bir yanından Müslümanlar için birçok yönden bir umut ve kültürel bağlılık yeri haline gelmiş. Özellikle de azınlık olarak yaşayan Müslümanlar için.
İsveç, Norveç, Amerika, Kanada veya Avustralya gibi ülkelerde yaşayan Müslümanlar, kendilerini zayıf ve toplumdan kopuk hissederler ve bu toplumun bir parçası gibi hissetmek için mücadele etmek zorunda kalırlar. Mesela en büyük zorluklardan biri, Almanya’da büyük bir Türk topluluğu var. Gerçekten büyük bir Türk topluluğu var, Balkanlar ve diğer topluluklar da öyle. Almanlarla ilgili; sadece Almansanız gerçekten Almansınızdır. Neredeyse 100 yıldan fazladır orada yaşayan Türk aileler var. Torunları orada doğmuş aileler var, çat pat Türkçe konuşabiliyorlar, sadece Almanca konuşuyorlar. Ama Almanlar onları sadece Türk olarak görüyor, Alman olarak görmüyorlar. Oraya aitmiş gibi hissetmiyorlar. Bu Avrupa’nın birçok yerinde böyle.
Amerika’da durum biraz farklı. Orada hangi renk olursanız olun sadece Amerikalısınız. Medyanın farklı şeyler söylediğini biliyorum ama Amerika’daki kültür böyle değil. Avrupa kültürü Amerikan kültürüne göre çok daha ayrımcı. Azınlık olarak yaşayanlar, ben, başkaları, genç insanlar buraya geldiğinde kendilerini güçlü bir Müslüman toplumun parçası olarak hissediyorlar. Bu, burada fark edilen büyük bir fark.
Açık Toplum ve Dini İkna
Burada fark ettiğiniz diğer bir şey ise, Türkiye’de her çeşit Müslüman var. Dinine çok bağlı insanlar var, sokakta başörtüsü takanları vesair görüyorsunuz. Başörtüsü takmayan, hatta pek bir şey giymeyen insanlar da var. Bu da sorun değil, burası açık bir toplum. Dininizi yaşamak istiyorsanız yaşayabilirsiniz, istemiyorsanız bu da sizin tercihiniz. Özellikle benim için, bazı insanlar bunu tartışmalı bulabilir, ama inanıyorum ki Allah’ın bize verdiği dinin bir ilkesi olarak;
لَآ إِكْرَاهَ فِى ٱلدِّينِ
(Lâ ikrâhe fid dîn)
“Dinde zorlama yoktur.”
(Bakara, 256)
Dinde baskı yoktur. Burada dinini yaşayan insanlar, hükümet politikası nedeniyle bunu yapmıyorlar. Başörtüsü takmadıklarında bir ceza alacakları için bunu yapmıyorlar. Namaz kılıyorlarsa, bunu ceza alacaklarından korktukları için yapmıyorlar. Ya da herkesin onlara bozulacağından vesair değil. Burada genç nesil ve dinini yaşayan insanlar, dinlerini yaşıyorlar çünkü ikna olmuşlar. Bunlar toplumun büyük bir kısmını oluşturan insanlar olmasa da, var olmaları bile aslında çok güçlü bir durum.
Başka bir ülkeyle kıyaslayayım, mesela ben Pakistanlıyım. Pakistan da birçok yönden özgür bir toplum. Orada da her ne olmak istiyorsanız olabilirsiniz ama bu bir bedel gerektirir. Pakistan’da muhafazakar yerler ve daha açık görüşlü yerler, büyük şehirler vs var. Ama muhafazakar bir yerden geliyorsanız veya belirli mahallelerde yaşıyorsanız, muhafazakar olmadığınız için başınız belaya girebilir. Veya dindar olduğunuz için de başınız belaya girebilir. Yani bir hoşgörüsüzlük seviyesi var.
Burada da bazı gerginliklerin olduğunu biliyorum. Mesela sizlerden birçoğunun başörtüleriyle ilgili birçok sorunla karşılaşabileceğini biliyorum, Türkiye’de bile. İş yerlerinizde, üniversitelerde, araştırma çalışmalarınızda vs bunlarla karşılaşabilirsiniz. Ama yine de burada güçlü bir varlık var. Hiçbir zaman zorlukların olmadığı bir toplum olacağı fikri gerçekçi değil.
Batı’dan Hicret ve İslami Çevre
Geçen gün birisi bana bir soru sordu… Avustralya’dandı ve Avustralya’da işler Müslümanlar için zordur. Bana Batı’dan hicret edip Müslüman bir ülkeye taşınmak hakkında ne düşündüğümü sordu.
— Ben de “Kesinlikle hayır.” dedim. “Kesinlikle hayır. Niye böyle düşündün bilmiyorum.”
— “Sadece daha İslami bir çevrede yaşamak istiyorum.”
Durup önemli bir şeyi paylaşmam gerektiğini hissettim. Kur’an’daki tüm peygamberler (a.s), hayatlarının büyük bir bölümünü zorlu ortamlarda geçirdiler. İslami çevrelerde yaşamadılar. İslami olmayan çevrelerde yaşadılar.
Peygamber Efendimiz (s.a.v) Medine’ye hicret ettiğinde, Medine İslami bir çevre değildi, hatta bugünkü standartlara göre çok daha liberaldi. Medine öyleydi. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) Medine’ye geldi ve bir anda toplumun yapısı değişmedi. Orada gerçekleşen birçok olay hâlâ olmaya devam ediyordu. Onlar olmaya devam ediyor, ancak İslam da Medine’de varlığını sürdürüyordu.