Bu konunun, özellikle genç neslin farkında olmasını istediğim bir diğer boyutu da şu: Dininiz hakkında yapay bir izlenime kapılmanızı istemiyorum. Dininizi sahici bir şekilde anlamanızı istiyorum.

Genç bir hanım hatta daha dün, bana bir soru sordu. Kalp temizliğiyle, yani tezkiyeyle çok yakından ilgilenen bir aileden geliyormuş. Tezkiye kavramını biliyorsunuz değil mi? Yani tek dertleri kalplerinin temiz olduğundan emin olmak. Bu yüzden bolca zikir çekiyorlar, birtakım özel halkalara ve benzeri şeylere katılıyorlar.

Bana dedi ki: “Bu iyi bir şey mi? Bütün mesele bundan mı ibaret?” Ben de, “Bu harika, muazzam bir şey,” dedim. Ama tek bir sorun var. “Kalbimin temiz olduğundan nasıl emin olabilirim?” diye sordu. “Kalbimin temiz olduğundan nasıl emin olabilirim?“

Bu gerçekten şahane bir soru çünkü çoğu insan bu soruyu sormaya cesaret bile edemez, değil mi? Bir insanın bu soruyu soruyor olması bile manevi bir bağının olduğunu gösterir. Fakat bunun öyle bir cevabı var ki çoğunuz… Bilmiyorum, belki de bu cevabı çok şaşırtıcı bulacaksınız. Ama ben kendi anlayabildiğim kadarıyla size bunun cevabını vereceğim.

Neredeyse yirmi beş yıldır Kur’an üzerinde çalışmaya gayret ediyorum. Kur’an’ı inceledikçe daha karmaşık konuların içine giriyorum. Fakat ne kadar karmaşık konulara girersem, İslam bir o kadar sadeleşiyor. Çok tuhaf. Yani eskiden çok daha karmaşık olduğunu düşünürdüm ama çalışmalarımda derinleştikçe din daha da sadeleşiyor.

Salih Amel ve Kur’an’ın Yalınlığı

Öyleyse gelin şu temel soruyu soralım. Kur’an sürekli şöyle der: ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا وَ (Ellezîne âmenû ve) Devamında ne der? عَمِلُوا ٱلصَّٰلِحَٰتِ (Amilûs sâlihât) Hah, çok güzel. Çok güzel. عَمِلُوا ٱلصَّٰلِحَٰتِ (Amilûs sâlihâti amilûs sâlihât) ne demek? Tamam, iman ettiler, güzel; peki başka? Salih ameller işlediler. Güzel işler yaptılar. İyi işler yaptılar.

Peki, şimdi İslam… Hepimiz biliyoruz ki ilk Müslümanlar en hayırlı, en tertemiz Müslümanlardı, değil mi? Derken İslam Habeşistan’a ulaştı. İran’a ulaştı. Avrupa’nın bazı bölgelerine ulaştı. Şam diyarına ulaştı vesaire.

Ve Peygamber Efendimiz’den (s.a.v.) yirmi yıl sonra, Habeşistan’ın bir köşesinde oturan bir adam ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا وَعَمِلُوا ٱلصَّٰلِحَٰتِ (Ellezîne âmenû ve amilûs sâlihât) ayetini duyuyor. Bu adam bir çiftçi, tamam mı? Ve ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا وَعَمِلُوا ٱلصَّٰلِحَٰتِ (Ellezîne âmenû ve amilûs sâlihât) ifadesini duyuyor. “İman ettiler ve güzel işler yaptılar.” Ne düşünür bu adam? “Tezkiyeye ulaştığımdan emin olmadan önce, kalbimi temizleyecek sekiz yüz maddelik iyi işler listesini gidip bir bulayım” mı der? Hayır. Peki bu “güzel işler” nedir? Soracağı soru budur. “Bu güzel işler nelerdir?” değil mi? Muhtemelen, onların güzel işler yaptığını söyleyen Allah, o güzel işlerin neler olduğunu da açıklamıştır, öyle değil mi?

Dolayısıyla Kitab’a dönersiniz ve cevabı aramaya başlarsınız. İman etmek ne demektir, güzel işler yapmak ne demektir? Ve Kur’an, güzel işlerin ne olduğu konusunda insanın neredeyse ağrına gidecek kadar yalındır.

Mesela, boş ve faydasız konuşmalardan uzak dururlar. Gıybet etmezler. Başkalarının arkasından konuşmazlar. Başkalarının gizli hallerini araştırmazlar. Bunlar birbirlerine karşı yaptıkları güzel işlerdir, değil mi? Birbirlerinin dedikodusunu yapmazlar. Birbirlerini küçümseyerek konuşmazlar. Birbirleriyle alay etmezler.

لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِّن قَوْمٍ

(Lâ yeshar kavmün min kavm)

(Hucurât, 11)

Şimdi bu karmaşık mı, yoksa basit mi? Son derece basit.

Ama bugün tuhaf olan şu ki; adamın biri oturmuş “Estağfirullah, estağfirullah, estağfirullah” diye hızlı hızlı çekiyor, elinde tespih hatta bazılarının elinde o elektronik zikirmatiklerden var, değil mi? Ve zikri bitirir bitirmez başlıyor: “Ya, benim kuzen var ya…”

Burada bir sürü zikir var, değil mi? Bu ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا (Ellezîne âmenû) kısmı. Peki عَمِلُوا ٱلصَّٰلِحَٰتِ (Amilûs sâlihât) nerede? O kadar namaz, o kadar ders, o kadar sohbet halkası, o kadar zikir, şu, bu… Ama iş başkaları hakkında konuşmaya gelince…

Hatta Kur’an, insanlara bakışınızın bile nazik olması gerektiğini söyler. Kur’an bir insanın nasıl baktığını şöyle tarif eder:

ثُمَّ نَظَرَۙ، ثُمَّ عَبَسَ وَبَسَرَۙ، ثُمَّ اَدْبَرَ وَاسْتَكْبَرَۙ َ

(Sümme nazara sümme abese ve besera sümme edbera vestekbera)

(Müddessir, 21-23)

Sırf birine bakışınızla bile kaba ve kırıcı olabilirsiniz, değil mi? Ve yine birine bakışınızla da şefkatli ve nazik olabilirsiniz, değil mi?

Kalem Suresi’nde bir ayet var: وَغَدَوْا عَلَىٰ حَرْدٍ قَٰدِرِينَ (Ve ğadev alâ hardin kâdirîn) (Kalem, 25) değil mi? Bu çok ilginç bir ifade. Bu zengin insanlar bahçelerine gidip meyvelerini toplayacaklardı, yoksullar da yol üstündeydi. Bahçeye gideceklerdi fakat yoksullar onları gördüğünde, meyve toplamaya gittiklerini anlayacaklardı. “Belki bize de biraz verirler…” “Belki on bin tane portakal toplayacaklar.” “Belki ikisini bana verirler. Belki şansım yaver gider.” İşte o zenginler, onlara iki tane portakalı bile vermek istemediler.

Yani verilen taktik şuydu: Yürürken yüzünde sert bir ifadeyle yürü. Böylece fakir biri seni görüp de “Abi…” diyecek olsa, yok, yok, yok. Eğer böyle olursan kimse sana bir şey sormayı aklından bile geçirmez, değil mi? Ve Allah şunu iyice anlamamızı sağladı: O bakış bile çirkindir, değil mi?

Yapay Kalıplar ve Gerçek Arınma

Peki, kalbimin temiz olduğundan nasıl emin olabilirim? Tamam, Allah için yapmanız gereken bazı şeyler var. Bunlar çok temel şeyler, değil mi? Namaz çok güçlü bir ibadettir. Allah’ı kelamıyla zikretmek çok güçlüdür. Bunlar karmaşık şeyler değil. Ramazan ayında oruç tutun. Gücünüz yettiğinde hacca gidin. Bunlar karmaşık şeyler değil, öyle değil mi?

Ama sorun şu ki, insanoğlu karmaşıklığı sever. Bizim karmaşık şeylere takıntımız var. “İşte kalbinizin temiz olmasını sağlayacak sekiz yüz uygulama.” Kullanacağınız o kılavuz da tüm Kur’an’dan ama tüm Kur’an’dan katbekat daha karmaşıktır. Ve o kılavuza uyarken, Kur’an’ın size “yapmayın” dediği bazı temel şeyleri gider yaparsınız. Ama şu zikri çektiğiniz, bu zikri çektiğiniz o başka kılavuza o kadar takıntılısınızdır ki…

Bu zikirlerin hiçbirine karşı değilim. Gerçekten değilim. Benim karşı olduğum şey, arınmış olmanın ne demek olduğuna dair sahte bir tanım uydurmanız ve bunu gerçek tanımın yerine koymaya başlamanızdır, anlatabiliyor muyum? İşte bu yüzden şahsen toplumumuzda yeniden ihya edilmesini umduğum şeylerden biri, dinimizi bu yapay kalıplarla düşünmeyi bırakıp gerçek anlamıyla düşünmeye başlamamızdır. Arınmış bir insan olmak ne demektir? Mümin olmak ne demektir? Kur’an’da bunların gerçek cevapları var, hem de çok basit, çok net cevapları var. Hiç de karmaşık değiller hani.

Akrabalık Bağları ve Aile İçi İslam

وَالَّذِينَ فِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ

(Vellezîne fî emvâlihim hakkun ma’lûmün lissâili vel mahrûm)

(Meâric, 24-25)

Bakıyorsunuz insanlar hacca gidiyor, umreye gidiyor, Kur’an ezberliyor, tecvidini düzeltiyor, şu sohbet halkasına, bu ilim halkasına koşup duruyor; sonra babaları vefat ediyor ve bütün o sohbet halkalarına katılmalarına rağmen kız kardeşlerine mirastan düşen payı vermiyorlar. Değil mi?

Ya da oğullarının eşleriyle arasının kötü olması için uğraşan anneler var. Veya kocasının annesinden uzak durması için uğraşan eşler var. Bunu neden yapıyorsunuz?

Oysa Allah fesat ehlinin, yani müfsitlerin ilk özelliklerinden birini anlatırken şöyle buyurmuştu:

يَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ

(Yaktaûne mâ emerallâhu bihî en yûsale ve yüfsidûne fil ard)

Buna Arapçada ذِكْرُ الْخَاصِّ بَعْدَ الْعَامِّ (Zikrul hâssı ba’del âmm) denir. Önce çok kötü özel bir durumu zikredersiniz, ardından genel durumu söylersiniz. Allah buyuruyor ki: “Onlar Allah’ın birleştirilmesini emrettiği bağları koparırlar ve yeryüzünde bozgunculuk çıkarırlar.”

Peki bağları koparmak zaten bozgunculuk değil midir? Bozgunculuktur, değil mi? Ama Allah sadece “bozgunculuk çıkarırlar” demedi. “Bir numaralı bozgunculuk budur, sonra da diğer bozgunculukları yaparlar” buyurdu. وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ (Ve yüfsidûne fil ard) değil mi?

Ve bu artık çok sıradan bir hale geldi. Her ailede bir kaos, bir kavga var.

— “Telefonlarını niye açmak zorundaydın ki? Onları niye davet ettin? Bunları niye davet etmedin? Şunu niye aradın? Bunu niye aramadın? Onlarla konuşmandan hoşlanmıyorum.”

— “Ama o benim kız kardeşim.”

— “Evet ama hoşuma gitmiyor.”

Ya da hani,

— “Karın için bunu yapmanı istemiyorum.”

— “Nasıl yani? O benim eşim.”

— “Evet ama ben de senin annenim. Eşin için bunu yapma…”

Neden… Allah bir bağı birleştirmiş, siz ise kendi çıkarlarınız için o bağın kopmasını istiyorsunuz.

O zaman ne kadar zikir çektiğinizin hiçbir önemi kalmaz. O zaman kaç tane sohbet halkasına katıldığınızın hiçbir önemi kalmaz. O zaman dışarıdan ne kadar İslami bir toplum gibi görünmek istediğinizin hiçbir önemi kalmaz. Evin içinde İslam eksik. En temel, en asli meselelerde İslam eksik.